Người Việt mình xưa nay vốn rất trọng lễ nghĩa, và đạo lý làm người. Trọng lễ thì ân nghĩa giữ phần cốt lõi.
Tổ tiên sinh ra ông bà, ông bà sinh ra cha mẹ, rồi cha mẹ sinh ra mình. Người con hiếu thảo không chỉ biết ơn nghĩa sinh thành của cha mẹ mà còn mở rộng lòng thành kính ấy đến ông bà, tổ tiên, những cội nguồn sâu xa của mỗi chúng ta.
Trong tâm thức dân gian, qua việc thờ cúng, giới vô hình và giới hữu hình luôn có một sự liên lạc mật thiết, tạo nên môi trường gặp gỡ linh thiêng giữa con người và vũ trụ thần linh. Đối với người Việt cổ, cái chết chưa bao giờ là dấu chấm hết. Thể xác dẫu tiêu tan nhưng linh hồn là bất diệt và vẫn hằng lui tới thăm nom gia đình. Với quan niệm "dương sao âm vậy", người sống cần gì, sinh hoạt ra sao thì người ở cõi âm cũng có một cuộc sống tương tự ở thế giới bên kia, từ chuyện ăn uống, tiêu pha cho đến nhà cửa. Chính niềm tin vững chắc rằng vong hồn ông bà, cha mẹ luôn ngự trên bàn thờ để gần gũi, theo dõi và che chở cho con cháu đã trở thành một thứ điểm tựa tinh thần sâu sắc. Nhiều người vì sợ vong hồn các cụ buồn lòng hay tủi hổ mà luôn tự răn mình tránh xa điều ác, suy tính kỹ lưỡng trước mọi hành động để trọn vẹn chữ hiếu.
Vào các ngày mùng Một (ngày sóc) và ngày Rằm (ngày vọng) hằng tháng, việc gia chủ thắp nén hương thơm, dâng chén nước sạch hay đĩa quả tươi chính là khoảnh khắc giao cảm ấm áp giữa hai cõi âm dương.
Không chỉ dừng lại ở ngày sóc vọng hay giỗ chạp, mỗi khi trong nhà xảy ra bất kỳ biến cố lớn nhỏ nào, gia chủ cũng đều kính cẩn cáo gia tiên. Từ những việc đời thường như bán được lứa lợn, đứa trẻ bất thần đau ốm giữa đêm, gặp lúc buôn bán thu lỗ hay kiện cáo, cho đến những niềm vui lớn như vợ sinh con, con cái đi học, thi đỗ, gả chồng dựng vợ hay xây nhà mới, tất cả đều được trình báo trước bàn thờ để thưa chuyện với ông bà, cụ kỵ. Đó là lúc con cháu bày tỏ lòng tạ ơn vì đã được phù hộ độ trì, đồng thời cầu xin sự che chở trước những tai ương, hoạn nạn trong cuộc sống. Tùy vào hoàn cảnh, lễ vật dâng cúng có thể chỉ là đĩa xôi nải chuối, chén rượu hay đĩa quả tươi, bởi điều quan trọng nhất vẫn là tấm lòng thành kính thiết tha của con cháu. Năng cúng bái, nhớ về cội nguồn chính là cách để con người giữ trọn đạo lý uống nước nhớ nguồn, tìm thấy sự bình yên và điểm tựa vững chãi trong tâm hồn giữa dòng đời nhiều biến động.
Thực ra, thờ cúng tổ tiên không phải là một tôn giáo độc lập theo đúng nghĩa hệ thống giáo điều hay có sự tham gia của tu sĩ. Điều đó hoàn toàn xuất phát từ lòng thành kính, sự biết ơn và tình cảm hiếu thảo của con cháu đối với những người đã khuất. Ngay cả đối với đồng bào theo Thiên Chúa giáo, dù không lập bàn thờ tổ tiên theo cách truyền thống trước kia, họ vẫn luôn gìn giữ hiếu đạo thông qua việc làm cỗ, cầu nguyện trong các ngày giỗ chạp và xem đó là sự chuyển đổi vị trí tôn kính lên bàn thờ Chúa. Đặc biệt, kể từ năm 1968, đồng bào Công giáo đã được Tòa Thánh Vatican chính thức cho phép thiết lập bàn thờ tổ tiên như mọi gia đình Việt Nam khác, khẳng định dòng chảy hiếu đạo là điểm chung gắn kết mọi tâm hồn Việt.
Việc phụng sự tổ tiên chính là biểu hiện của lòng thành kính, bởi "cây có cội mới nở ngành xanh ngọn, nước có nguồn mới bể rộng sông sâu", con người phải có tổ tiên thì mới có thể hiện diện trên đời.
Giữa nhịp sống hối hả của thời đại, khi những giá trị truyền thống đôi khi bị cuốn trôi bởi lo toan thường nhật, việc duy trì thắp hương vào ngày Mùng 1 và Ngày Rằm không đơn thuần là một thói quen tâm linh, mà là chiếc mỏ neo giữ tâm hồn mỗi người bình yên trước sóng gió.
Tại Vi Heritage, chúng tôi tin rằng việc trân trọng và nuôi dưỡng những nếp sinh hoạt bình dị ấy chính là cách thiết thực nhất để bảo tồn hồn cốt dân tộc, tôn trọng giá trị bản địa và giúp chúng ta nắm giữ tương lai vững bền từ cội rễ của quá khứ.
Sẵn sàng cho hành trình?
