Có bao giờ bạn tự hỏi: Di sản có vị gì không?
Trong hành trình rong ruổi qua những làng quê Việt Nam để đi tìm điều mà chúng tôi gọi là văn hóa và di sản, hay sâu xa hơn là hành trình tìm về để hiểu chính mình. Chúng tôi đã may mắn được lắng nghe, được ngắm nhìn và chạm vào biết bao điều kỳ diệu.
Ban đầu, cái tên Vi Heritage đơn giản chỉ là cách chúng tôi gói gọn tình yêu dành cho Di sản Việt Nam. Nhưng rồi trong một lần trò chuyện bên hiên nhà cũ, có người lại đọc thành: “Vị Di Sản”. Cách gọi ấy làm chúng tôi chợt lặng. Chúng tôi tự hỏi nhau: Di sản liệu có vị không? Và nếu có, đó là vị gì để người ta có thể nếm trải, để thương, để nhớ, để yêu?
Và có lẽ không đâu xa xôi, đó là vị cơm nhà. Là cái vị của bữa cơm quây quầy bên bếp lửa, đã nuôi dưỡng biết bao người dân Việt qua hàng nghìn năm và đến tận ngày hôm nay vẫn là một phần của hạnh phúc.
Là vị sum vầy ấm áp của những người con đi xa trở về, ngồi lại bên nhau trong bữa cơm đoàn viên...
Là vị ngọt của mùa gặt trải dài từ đồng bằng lên tận núi cao, là vị mặn mòi của muối biển nơi làng chài nắng gió, là vị khói bếp chiều của mẹ còn vương vấn trên mái rạ rêu phong.
Những điều mộc mạc ấy đã hiện diện, đã thấm sâu vào máu thịt và truyền qua bao thế hệ. Thử hỏi nếu đó không phải là "Vị Di Sản", thì còn có thể là điều gì?
Nhưng có lẽ Vị của Di sản không chỉ để nếm. Di sản còn là âm thanh của tiếng gà gáy mỗi sáng ban mai, là màu sắc của nếp áo thổ cẩm phơi trên sào, là ký ức của tình quê và những rung động sâu thẳm giấu kín trong tim mỗi người… Di sản chưa bao giờ là điều gì quá cao siêu. Đôi khi, chính những gì bình dị nhất, đời thường nhất lại chính là điều thiêng liêng nhất.
Trên hành trình gặp gỡ những những bà con nông dân, những nghệ nhân, những người giữ hồn di sản… chúng tôi nhận ra rằng không có một chuẩn mực hay quy chuẩn hoàn hảo nào phù hợp cho mọi vùng miền.
Đã từng có lúc, chúng tôi nghĩ mình phải mang văn minh, tiện nghi hay dự án đến cho cộng đồng. Nhưng rồi, trải nghiệm thực tế đã dạy chúng tôi biết lặng im. Có những làng quê, những con người hoàn toàn không cần thêm sự khai phá hay biến đổi. Điều họ cần nhất chỉ là sự yên bình để tiếp tục sống, tiếp tục dệt vải, làm tương, trồng hoa,… và giữ gìn nếp sinh hoạt vốn có của mình một cách tự nhiên như hơi thở.
Điều tử tế nhất mà Vi Heritage có thể làm không phải là đến để thay đổi, mà là đến để lắng nghe, tôn trọng và nâng niu những giá trị đã có.
Điều làm chúng tôi ấm lòng nhất trên hành trình này có lẽ là thấy ngày càng có nhiều người trẻ tìm về cội nguồn. Họ háo hức với những nếp xưa câu cũ, biết trăn trở và tự hào nối gót tiền nhân. Văn hóa hôm nay không còn là câu chuyện lãng quên của thời gian. Người trẻ đang sống cùng văn hóa, thực hành, sáng tạo và tự tin kể câu chuyện Việt Nam ra thế giới bằng hơi thở của thời đại.
Và có lẽ, đó cũng là một vị di sản đẹp đẽ nhất: Vị của sự tiếp nối.
Vi Heritage ra đời từ những trăn trở bình dị như thế. Chúng tôi không ước vọng làm điều gì quá to tát, chỉ mong được làm một chiếc cầu nhỏ, cùng người dân gìn giữ bản sắc, cùng du khách chạm vào những "Vị Di Sản" chân thật nhất, và cùng nhau nuôi dưỡng cho mạch sống dân tộc mãi trường tồn…
Sẵn sàng cho hành trình?
