Nếu nước Ý tự hào với dòng Grappa chắt chiu từ bã nho, nước Pháp có Cognac nồng đượm vị đất vùng Charente, người Nhật có Sake tinh tế từ mạch nước ngầm, hay Trung Quốc nổi tiếng với những vò Bạch Tửu nghìn năm... Thì Việt Nam, dọc theo chiều dài lịch sử dầm dề dâu bể, lại có một thứ thức uống mang dáng dấp riêng biệt, đậm đặc hơi thở dân gian. Đó là rượu ''quốc lủi''.
Cái tên nghe vừa ngông nghênh, vừa quen thuộc ấy không chỉ là một thức uống, mà là cả một mảnh hồn văn hóa, một góc khuất lịch sử đầy kiêu hãnh của những con người gắn chặt đời mình với hạt ngọc trời.
Thuở xưa, người ta gọi là cuốc lủi bởi dáng vẻ lẩn khuất, chui lủi của nó giữa những cấm đoán ngặt nghèo. Dưới thời Pháp thuộc hay sang đến thời bao cấp, khi việc nấu rượu tư nhân bị bủa vây bởi tem phiếu và luật lệ, ngọn lửa hồng dưới những nồi rượu quê vẫn bền bỉ cháy về đêm trong sự nơm nớp giấu giếm. Đâu đó trong xóm nhỏ, dăm lít rượu men lá phải qua mặt nhà chức trách bằng trăm ngàn kế lắt léo, từ những chiếc bong bóng cao su giấu quanh bụng cho đến chai cút phần tư lít nhét vội sau giỏ xe đạp. Rượu phải lủi đi như con chim cuốc ẩn mình trong bụi rậm, để rồi chính cái tên quốc lủi ra đời từ thời tao loạn ấy lại chảy rần rật trong huyết quản của đời sống bình dân.
Nấu nên giọt rượu quốc lủi là cả một sự chắt chiu từ tinh hoa của nền văn minh lúa nước. Hạt gạo tẻ trắng ngần hay hạt nếp cái hoa vàng dẻo thơm gặt từ cánh đồng phù sa, qua bàn tay tỉ mỉ của người thợ được đồ chín tới để giữ trọn vị ngọt bột. Hồn cốt của rượu nằm ở viên men lá gia truyền, là sự hòa quyện của rễ cây, vị thuốc bắc giã nhuyễn cùng bột gạo, để rồi âm thầm lên men trong cái oi nồng mùa hạ hay cái lạnh căm căm mùa đông. Đặt nồi nấu lên bếp củi bập bùng, qua ống tre dẫn hơi ngưng tụ thành từng giọt rượu tăm sủi bọt trắng ngần, nồng đượm và đượm đà vị đất trời.
Người Việt mình thường đem chén rượu quốc lủi ra trong những dịp đặc biệt mang đậm tính cộng đồng và tri ân. Đó là ngày giỗ chạp họ hàng để con cháu cúi đầu dâng lên bàn thờ gia tiên giọt rượu đầu tiên tinh khiết nhất. Là những buổi cưới xin, hội hè, hay khi nhà có việc lớn nhỏ cần dăm ba giỏ quà quê thăm hỏi. Thứ rượu ấy sinh ra không phải để nhấp môi cầu kỳ trong những ly pha lê sang trọng, mà để dành cho những chiều se lạnh bên hiên nhà lợp ngói hay quán nước chè xanh ven đường. Rót ra chén sành nhỏ xíu, nhấp một ngụm là cái cay xé cổ họng lan nhanh, châm đốt sự ấm áp vào từng mạch máu, để rồi cuối cùng đọng lại vị ngọt hậu dịu dàng của gạo nếp. Đồ nhắm cũng chỉ mộc mạc dăm củ lạc rang húng lìu, đĩa nem chạo hay vài quả hồng ngâm chát ngọt. Người Việt ngồi lại bên nhau, chén rượu là cái cớ để cởi lòng, để hàn huyên chuyện mùa màng hay tìm chút bình yên giữa dòng đời trôi nổi.
Sở dĩ thứ rượu mộc mạc ấy được ví như "quốc hồn quốc tuý" bởi nó chưng cất trọn vẹn tinh thần, sự kiên cường và tình nghĩa của con người Việt Nam. Nó không sang trọng hào nhoáng, nhưng lại bền bỉ sống qua những năm tháng đói kém, chiến tranh và bao cấp, là tinh tuý từ hạt gạo làng ta và cái nghĩa tình xóm giềng tối lửa tắt đèn có nhau.
Ngày nay, khi những nhọc nhằn xưa đã lùi vào dĩ vãng và rượu quê đã đường hoàng vươn lên thành đặc sản, nhắc đến quốc lủi người ta vẫn thấy cay cay sống mũi. Đó là chứng nhân của một thời gian khó nhưng đượm nghĩa tình, là góc khuất văn hóa mà giữa chốn phồn hoa đô hội, ta vẫn khao khát tìm về để chạm lại phần nguồn cội mộc mạc và chân thành nhất.
Discover Vietnam, experience its heritage, reconnect with yourself.
Sẵn sàng cho hành trình?
